روزنامه نگار

آموزش روزنامه نگاری و یادداشت های یک روزنامه نگار

 
سبک‌های خبرنویسی
ساعت ٧:٤٥ ‎ق.ظ روز چهارشنبه ٢٠ فروردین ۱۳۸٢  
شیوه‌های نوشتن خبر درمطبوعات را سبک‌های خبرنویسی می‌گویند. به عبارت دیگر وقتی یک خبرنگار خبر خود را انتخاب کرد باید با مناسب‌ترین شیوه آن را تنظیم نماید
موضوع اساسی در تنظیم خبر و استفاده از سبک‌های خبرنویسی این است که یک خبرنگار باید بداند خبر را برای خوانده شدن ـ و نه فقط برای چاپ شدن ـ می‌نویسد. درحقیقت شما باید طوری خبر خود را تنظیم و طوری از مناسب‌ترین سبک خبرنویسی استفاده کنید که خواننده روزنامه بدون اینکه متوجه شود مجبور به خواندن خبر گردد.با این مقدمه به سراغ سبک‌های خبرنویسی می‌رویم که مرسوم‌ترین این سبک‌ها عبارتند از:
سبک‌های هرم وارونه
در این سبک نگارش خبر، قاعده هرم حاوی جذاب‌ترین و در بسیاری از مواقع حاوی مهم‌ترین بخش خبر است و کم‌ارزش‌ترین مطلب که حاوی بی‌اهمیت‌ترین بخش‌های ماجراست در نوک هرم قرار می‌گیرد.در واقع در سبک هرم وارونه مطالب با توجه به میزان اهمیت آنها از بالا به پایین تنظیم می‌شوند.
داستانی در مورد چگونگی پیدایش این سبک در روزنامه‌نگاری وجود دارد. بر اساس این قصه پس از کشف تلگراف، روزنامه‌نگاران و به ویژه روزنامه‌نگاران آمریکایی هنگام بروز جنگ داخلی آمریکا به هنگام مخابره خبر از ترس قطع ارتباط تلگرافی ابتدا اصل مطلب را مخابره می‌کردند و سپس اگر ارتباط قطع نمی‌شد، سایر جزییات خبر را مخابره می‌کردند. برای راحتی استفاده از این سبک بهتر است شما تصور کنید همواره جنگ است و شما مجبورید ابتدا اصل خبر را بگویید.
مزایای سبک هرم وارونه
الف ـ مزایای سبک هرم وارونه برای خوانندگان
1ـ این سبک به شیوه طبیعی نقل قول وقایع توسط مردم نزدیک است و لذا مردم و خوانندگان با آن ارتباط بهتری پیدا می‌کنند.
2ـ تکلیف خواننده با خبر در همان پاراگراف‌های اول مشخص می‌شود و او می‌تواند اگر تمایل به دانستن خبر نداشت وقت خود را صرف خواندن بقیه مطلب نکند.
ب ـ مزایای سبک هرم وارونه برای خبرنگار
1ـ چون اصل مطلب در لید می‌آید کار تیتر زدن هم برای خبرنگار آسان می‌شود.
2ـ اگر به دلیل تراکم صفحه قرار باشد بخشی از مطلب حذف شود به راحتی می‌توان بخش‌های انتهایی را که از اهمیت کمتری برخوردارند حذف کرد.
معایب سبک هرم وارونه
1ـ خبرنگار از دید و نظر خود مهم‌ترین بخش خبر را انتخاب می‌کند و لذا او بر روی تنظیم خبر، اعمال نظر می‌کند.
2ـ خواننده چون لید را خوانده از خواندن مابقی مطالب منصرف می‌شود.
3ـ آنچه در لید آمده یک بار دیگر در متن خبر تکرار می‌شود.
لید
به اولین عبارات خبر یا همان پاراگراف اول خبر ـ مخصوصاً در سبک هرم وارونه ـ که خواننده را هدف قرار داده و او را غافلگیر می‌کند «لید» می‌گویند. لید در واقع خلاصه مهم‌ترین مطلب خبر است که در یک یادو جمله خواننده را در جریان اصلی‌ترین بخش خبر می‌گذارد و او را به خواندن بقیه خبر ترغیب می‌کند.لید بر حسب اینکه کدام یک از عناصر خبری را در خود جا داده باشد نام آن عنصر را به خود می‌گیرد.
انواع لید
لید «که»: نام فرد یا نهاد عامل رویداد در آن می‌آید.
ـ لید «چه»: موضوع رویداد در آن مطرح می‌شود.
ـ لید «کجا»: مکان رویداد مطرح است.
ـ لید«چه وقت»: حاوی زمان رویداد است.
ـ لید «چگونه»: توصیفی است و نحوه وقوع خبر را توصیف می‌کند.
علاوه بر این چند نمونه لید دیگر هم در خبرنویسی رایج شده‌اند که به طور مختصر به آنها اشاره خواهیم کرد.
1ـ لیدهای استنباطی: در این لیدها غالباً استنباط روزنامه‌نگار از یک رویداد، عنصر اصلی را تشکیل می‌دهد و شامل لیدهای تک موضوعی و تلفیق می باشد.
لید تک موضوعی به سه صورت مستقیم، عمقی و تشریحی ارایه می‌شود که با مثال به آنها اشاره می‌کنیم.
ـ لید تک موضوعی مستقیم: مثل «رهبر معظم انقلاب از دولت‌های اسلامی انتقاد کرد».
ـ لید تک موضوعی عمقی: مثل «کنگره آمریکا امروز لایحه مقابله با خشونت را که به موجب آن پلیس فدرال در کلیه نقاط دنیا مستقر و به دستگیری مجرمان می‌پردازد ـ با حداقل آرای لازم ـ تصویب کرد
ـ لید تک موضوعی تشریحی: مثل «بن‌لادن فرمانده القاعده در حالی که دست راستش تکان نمی‌خورد و از دو ماه قبل لاغرتر به نظر می‌آمد در مصاحبه‌ای با شبکه تلویزیونی الجزیره با همان صراحت لهجه همیشگی بر ادامه مبارزه با آمریکا تأکید کرد».
2ـ لید پرسشی: مثل «مردم اصفهان می‌پرسند بالاخره متروی اصفهان کی راه‌اندازی می‌شود؟».
3ـ لید دارای پس‌زمینه: مثل «ده سال قبل بود که عراق روستای حلبچه را بمباران شیمیایی کرد و حالا پزشکان خبر از شهادت زنجیره‌ای مجروحان شیمیایی در ایران می‌دهند».
4ـ لید مبتنی بر نقل قول: مثل «واشنگتن بر خلاف مصالح مرم مظلوم افغانستان کماکان به حضور نظامی خود در این کشور ادامه می‌دهد. وزیر امور خارجه ایران در یک کنفرانس خبری ضمن اعلام این خبر گفت: …».
5ـ لید متعارض: مثل «رییس‌جمهور آمریکا از مبارزه با تروریسم حرف می‌زند اما دستور حملات تروریستی به اقصی نقاط دنیا را صادی می‌کند».
سبک تاریخی
در این روش تنظیم خبر بر خلاف سبک هرم وارونه مطالب با توجه به ارزش آنان نوشته نمی‌شوند بلکه به همان صورتی که به لحاظ زمانی تحقق یافته‌اند در قالب خبر ارایه می‌شوند.
در این سبک روزنامه‌نگار به داوری نمی‌پردازد و کاری ندارد که کدام بخش ماجرا مهم‌تر است تا آن را در پاراگراف اول (لید) خبر ارایه کند. از این سبک بیشتر برای تهیه گزارش‌ها، مقالات تحقیقی و نوشتن صورت جلسات رسمی استفاده می‌شود.
معایب سبک تاریخیـ خواننده باید وقت زیادی را صرف خواندن خبر نماید تا مهم‌ترین مطلب را به دست آورید.
ـ به دلیل طولانی بودن و عدم ترغیب خواننده به خواندن، ادامه مطلب او را خسته می‌کند.
ـ صفحه‌آرایی این گونه خبرها مشکل است.
سبک تاریخی به همراه لید
همانطور که از نام این سبک برمی‌آید این شیوه تلفیقی از دو سبک هرم وارونه و سبک تاریخی است و برای پوشش اخبار شهری و حادثه‌ای مورد استفاده قرار می‌گیرد. برای تنظیم خبر به این روش ابتدا چکیده مهم‌ترین مطالب با کمک سبک هرم وارونه در لید خبر نوشته می‌شود و سپس به کمک سبک تاریخی ماجرا به همان صورت اتفاق افتاده است شرح داده می‌شود.
سبک تاریخی به همراه لید در بسیاری از مواقع به داستان شبیه می‌شود. روزنامه‌نگار حرفه‌ای در این سبک باید از هر تکنیک هنری برگرفته از نقاشی، سینما، داستان‌نویسی و … برای افزودن به کشش دراماتیک بهره گیرد.
سبک پایان شگفت‌انگیز
این سبک یکی از جذاب‌ترین شیوه‌های تنظیم خبر است. چرا که قفل ماجرا در پایان خبر باز می‌شود و خواننده را شگفت‌زده می‌کند. از سبک پایان شگفت‌انگیز بیشتر در رویدادهایی که خود دارای چاشنی شگفتی و استثناء هستند استفاده می‌شود. به مثال زیر دقت کنید:
«پلیس تهران، سارق فروشگاه شهروند را بازداشت نکرد».
نادر که به عنوان جوان‌ترین سارق شهر معروف شده، هنگامی که همراه پدر و مادر خود برای خرید به فروشگاه شهروند رفته بود از فروشگاه خارج نشد. دو ساعت بعد وقتی پلیس و نگهبانان فروشگاه پس از به صدا در آمدن آژیر خطر خود را به محوطه داخلی فروشگاه رساندند نادر را که هراسان به هر طرف می‌دوید یافتند.
پلیس تنها به یک دلیل این سارق جوان را بازداشت نکرد. او سه ساله بود و از فرط خستگی در فروشگاه به خواب رفته بود».