روزنامه نگار

آموزش روزنامه نگاری و یادداشت های یک روزنامه نگار

 
فیلترهای خبری در غرب
ساعت ۱:۱۳ ‎ق.ظ روز یکشنبه ٢٥ اسفند ۱۳۸۱  
در جلسه قبل یاد گرفتید که چگونه از میان رویدادهای اطراف خودتان آنهایی را که قابلیت «خبرشدن» دارند جدا کنید. همچنین دانستید در حقیقت این «ارزش‌های خبری» هستند که به یک خبرنگار می‌گویند کدام اتفاق را جهت انعکاس آن به عنوان «خبر» انتخاب کند.
در این جلسه می‌خواهیم شما را با پنج ارزش خبری دیگر که بیشتر توسط رسانه‌های غربی و بر علیه کشورهای جهان سوم استفاده می‌شود آشنا کنیم
خبرنگاران فیلترهای خبری
اولین فیلتری که جلوی برخی اخبار را می‌گیرد خبرنگار است آن هم خبرنگاری که با ارزش‌های خبری آشنا بوده و با تمسک به آنها برخی از رویدادها و اتفاق‌ها را انتقال نمی‌دهد.خب حال که دانستید تمامی خبرنگاران دانسته یا ندانسته برخی از رویدادها را سانسور می‌کنند، بیایید با هم سری به دنیای رسانه‌های غرب بزنیم. جایی که علاوه بر هفت ارزش یا به عبارت دیگر هفت فیلتر قبل، خبرنگاران با استفاده از پنج فیلتر دیگر حوادث را برای تبدیل شدن به خبر انتخاب می‌کنند. وقتی شما را با این پنج ارزش آشنا کردیم، آن وقت متوجه خواهید شد که مردم جهان سوم چقدر تحت تأثیر بمباران اطلاعاتی و خبری رسانه‌های غربی هستند و خودشان خبر ندارند. حتماً بعد از آشنا شدن با این پنج فیلتر طوری دیگر به اخبار رسانه‌های دنیای غرب نگاه خواهید کرد. نگاهی مملو از بدبینی که گاهی اوقات با ترس و هراس نیز همراه است.
کارکرد وسایل ارتباط جمعی
وسایل ارتباط جمعی وظیفه انتقال پیام‌ها و اطلاعات را به عموم مردم دارند. در همین راستا آنها سه کارکرد اساسی دارند که عبارتند از: 1ـ سرگرم کردن مردم. 2ـ مطلع کردن عموم مردم. 3ـ همگرا کردن فرد در یک نظام از پیش تعیین شده‌ای از ارزش‌ها و باورها.
حتماً متوجه شده‌اید رسانه‌ها غیر از سرگرمی و انتقال اخبار یک کارکرد مهم‌تر دارند و آن سومین کارکردی است که ما از آن به عنوان همگرایی نام بردیم. در حقیقت رسانه‌ها وظیفه دارند تمام افراد جامعه را به سمت یک نوع خاص از زندگی و حتی به سوی یک ایدئولوژی معین و مشخص راهنمایی کنند. وحشتناک‌تر از همه اینکه این رسانه‌ها حتی تلاش دارند روی نحوه فکر کردن تک‌تک افراد جامعه تأثیر بگذارند و طوری عمل کننند که تمام آحاد جامعه به یک شکل فکر کنند. حالا حتماً متوجه شده‌اید که چرا اغلب مردم جوامع غربی تصور می‌کنند نام فلسطین با تروریست عجین شده و یا یهودیان مظلوم‌ترین ملت روی زمین هستند.
فیلترهای خبری غرب
در غرب اغلب وسایل ارتباط‌جمعی در چنگال دولت و یا صاحبان قدرت قرار دارد. در حقیقت مطبوعات یا تحت نفوذ دولت هستند و یا در دست عده‌ای سرمایه‌دار ثروتمند که تنها به منافع شخصی خودشان می‌اندیشند. در چنین دنیایی خبرنگاران رسانه‌ها یاد می‌گیرند که علاوه بر هفت ارزش قبل ـ در چارچوب از پیش تعیین شده‌ای ـ با عبور دادن اخبار از پنج فیلتر زیر اخبار خود را مخابره کنند.
1ـ مالکیت
مالکیت اغلب رسانه‌ها در غرب در اختیار دولت و یا ثروتمندان است. حال فکر می‌کنید مثلاً رسانه‌ای که تحت مالکیت یک دولت غربی است می‌تواند یک خبر علیه دولت متبوع خود گزارش کند. از این بدتر؛ تصور می‌کنید روزنامه‌ای که مالکیت آن در چنگال یک شرکت تولیدکننده شیرخشک است، آیاحاضر است خبری درباره مسموم بودن شیرخشک‌های اهدایی این شرکت به آفریقا را گزارش کند؟!
2ـ آگهی تجاری
همانطور که می‌دانید اصلی‌ترین منبع درآمد رسانه‌ها در حال حاضر آگهی‌های تبلیغاتی هستند. برای مثال در کشور خودمان روزنامه‌هایی هستند که با یک دهم بهای تمام شده به دست خوانندگان می‌رسد و این یعنی اینکه مابقی هزینه‌های روزنامه از محل آگهی‌های میلیونی تأمین شده است.
خب حال تصور کنید یکی دو شرکت بزرگ چند ملیتی از دادن آگهی به یک روزنامه که خبری علیه آنها چاپ کرده است خودداری کنند. مطمئناً این روزنامه ظرف مدت کوتاهی ورشکست خواهد شد. چرا که خوانندگان آن حاضر نیستد بهای تک‌فروشی بالای آن را ـ که به جبران کسری درآمدها از محل آگهی‌ها بالا رفته ـ بپردازند. پس آگهی‌ها هم به عنوان یک اهرم بازدارنده از انتشار برخی از اخبار جلوگیری می‌کنند.
3ـ منابع خبری
سومین فیلتری که باعث می‌شود رسانه‌ها در غرب و مخصوصاً آمریکا نتوانند اخبار صحیح را انتشار دهند، وابستگی شدید آنها به منابع خبری دولت و رسانه‌های تجارتی است. به این معنا که مطبوعات غرب ناچارند اخبار مورد نیاز خود را از روابط عمومی شرکت‌های تجارتی و نیز سازمان‌های دولتی دریافت کنند تا از درستی و صحیح‌بودن آنها اطمینان داشته باشند. خب شما فکر می‌کنید این منابع خبری حاضر هستند اخباری را که علیه خودشان است در اختیار خبرنگاران قرار دهند.
4ـ انتقاد از وسایل ارتباط جمعی
فیلتر و یا به عبارت بهتر اهرم فشار بعدی که رسانه‌ها در غرب توسط آن کنترل می‌شوند، بحث انتقاد از وسایل ارتباط جمعی به وسیله نامه، تلگراف، تلفن، پرونده قضایی، لوایح مجلس و حتی مؤاخذه توسط سران قدرت است. به این ترتیب رسانه‌ها و مطبوعات و حتی خبرنگاران غرب از ترس این اهرم‌های فشار، سعی می‌کنند اخباری را مخابره کننند که بر خلاف منافع ملی دولت و شرکت‌های خصوصی نباشد.
5ـ ضدیت با اسلام
از سال‌های دور محتوای اغلب رسانه‌های غربی را ضدیت به کمونیسم تشکیل می‌داد که با فروپاشی شوروی این ضدیت به سمت اسلام و بنیادگرایی اسلامی برگشته است. در حقیقت از کوچک‌ترین عضو رسانه‌های غربی یعنی یک خبرنگار عادی گرفته تا سردبیر بزرگ‌ترین غول‌های رسانه‌ای آموخته‌اند هر رویدادی که بر علیه اسلام و ملل اسلامی است را رنگ و لعاب بیشتری بدهند. حتماً متوجه شده‌اید که چرا برخی از رویدادهای معمولی در کشوری مسلمان مثل افغانستان این قدر موردنظر رسانه‌های غربی قرار می‌گیرد، اما همین رسانه‌ها در جایی دیگر به راحتی از کنار اخبار مهمی مثل ترور رهبران انتفاضه فلسطین توسط صهیونیست‌ها بی‌تفاوت می‌گذرند.
قربانیان در رسانه‌های غرب
حال که علاوه بر هفت ارزش خبری با پنج فیلتری که در اغلب رسانه‌های غرب مورد استفاده قرار می‌گیرند آشنا شدید، باید به این نتیجه رسیده باشید که چرا رادیو، تلویزیون و مطبوعات غرب، اخبار و رویدادهای جهان سوم و جهان اسلام را طوری دیگر مخابره می‌کنند. مثال‌های خیلی روشن و متعددی در این زمینه وجود دارد. برای نمونه حتماً بارها و بارها اخباری را درباره فلان کودک آمریکایی که از کانال آب یا چاهی با عمق زیاد نجات یافته شنیده یا دیده‌اید. اما در کنار این اخبار شما همیشه با انبوهی از خبرهای بد درباره ملل جهان سوم و یا اسلام مواجه خواهید شد. امروزه حتی برای شما قاره آفریقا با گرسنگی و قحطی پیوندی جدانشدنی! دارد. اما آیا می‌دانید که درکنار دیوارها و داخل تونل‌های نیویورک چه تعداد سیاهپوست و مهاجر از گرسنگی تلف می‌شوند.
در جهان رسانه‌ای غرب انسان‌ها دارای ارزش برابر نیستند از همین روست که خبر فدا شدن جان 313 مسافر هواپیمای مسافربری جمهوری اسلامی با عبارت «یک اشتباه در محاسبه» مخابره می‌گردد و غرامتی ناچیز پس از سالها برای خانواده‌های این مسافران در نظر گرفته می‌شود، اما مسبب این عمل جنایتکارانه اصلاً مشخص نمی‌شود. اما در جایی دیگر سرنگونی یک هواپیمای آمریکایی به تروریست‌های ایران و لیبی نسبت داده می‌شود در حالی که هیچ نشانه‌ای دال بر دخالت این دو کشور در آن سانحه هوایی وجود ندارد.
در تنظیم این مطالب از کتاب ( فیلترهای خبری در دنیای غرب )نوشته ادوارد.اس . هرمان و چامسکی استفاده کرده ام.