روزنامه نگار

آموزش روزنامه نگاری و یادداشت های یک روزنامه نگار

 
سهم فرهنگ ایثار از جشنواره مطبوعات
ساعت ٦:٢٧ ‎ق.ظ روز چهارشنبه ۱۸ تیر ۱۳۸٢  

 

 نگاهی به جایگاه آثار دفاع مقدس در جشنواره مطبوعات

 

اشاره:

هنگامی که در اواسط سال 1372 طرح اولیه جشنواره مطبوعات در معاونت امور مطبوعاتی و تبلیغاتی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی تدوین و با نقطه‌نظرات اصحاب قلم تکمیل گردید، مقدمات برپایی اولیه جشنواره مطبوعات در اردیبهشت ماه 1373 نیز مهیا شد. هرچند قدردانی و ارج نهادن به تلاش‌های اصحاب مطبوعات و ارتقای سطح تولیدات مطبوعاتی کشور از طریق معرفی توانمندی‌ها و نیز ایجاد رقابت سالم جزو مهم‌ترین سیاست‌ها و اهداف جشنواره مطبوعات عنوان شد، اما به نظر می‌رسد نویسندگان و هنرمندان عرصه دفاع مقدس و تولیدات این وادی جز در چند دوره خاص مورد بی‌مهری جشنواره مطبوعات قرار گرفته‌اند. البته نباید از نظر دور داشت حتی در دوره‌های بعد از سال 1377 که دفاع مقدس جزو گرایش‌های اصلی بخش مسابقه جشنواره مطبوعات نبوده، نویسندگان این عرصه در سایر گرایش‌ها موفق به دریافت جوایزی شده‌اند. 

l  شهید آوینی الگوی شایسته                            

در اولین جشنواره مطبوعات (1373) هیأت داوران بخش مسابقه شهید سیدمرتضی آوینی را به عنوان بهترین سرمقاله‌نویس و الگوی شایسته عرصه مطبوعات معرفی کرد. هیأت داوران همچنین روزنامه کیهان را به دلیل مطالب دفاع مقدس و نیز توجه به مسأله تهاجم فرهنگی برگزیده انتخاب سید شهیدان اهل قلم به عنوان الگوی شایسته عرصه مطبوعات آن هم در اولین دوره جشنواره مطبوعات آغاز خوبی برای این حرکت فرهنگی بود.

یکی از ملاک‌های پذیرفته شده توسط هیأت داوران در دومین دوره جشنواره مطبوعات 1374 برای انتخاب آثار برتر «آرمانی و ارزشی بودن و ترویج ارزش‌های نظام اسلامی، احترام به فرهنگ خودی و پرهیز از ترویج فرهنگ‌های بیگانه» بود. بر این اساس هیأت داوران دومین دوره از مدیرمسؤول روزنامه کیهان به دلیل فعالیت در حوزه مقابله با تهاجم فرهنگی تقدیر کرد. در این دوره همانند سال گذشته «دفاع مقدس» به عنوان یکی از گرایش‌های اصلی دارای کمیته تخصصی بود که این کمیته روزنامه جمهوری اسلامی و علیرضا قزوه را به ترتیب به عنوان برگزیده و تقدیرشده انتخاب نمود.

دفاع مقدس در بخش مسابقه سومین دوره جشنواره مطبوعات (1375) با مسؤولیت مرتضی سرهنگی نیز حضوری پررنگ داشت. رضا رئیس و حمید داوودآبادی نفرات اول و دوم گرایش «توجه به دفاع مقدس» در این دوره بودند. علاوه بر این در گرایش قطعه ادبی نیز شطحیات سید ضیاالدین شفیعی در نشریه طلایه که بوی فرهنگ ایثار داشت نیز به عنوان برگزیده انتخاب شد.

بیشترین تعداد رشته‌ها را چهارمین جشنواره مطبوعات 1376 با 50 رشته و گرایش ـ به همراه دفاع مقدس ـ به خود اختصاص داد. در بخش مسابقه این دوره نشریه کمان علاوه بر انتخاب آثار هدایت الله بهبودی در کمیته دفاع مقدس توانست در گرایش طرح داخلی مجلات نیز با آثار کورش پارسانژاد جایزه اول را به خود اختصاص دهد.

 l  خودکرده را تدبیر نیست

اولین دوره‌ای که گرایش دفاع مقدس از بخش مسابقه جشنواره مطبوعات حذف شد، پنجمین دوره (1377) و زمانی بود که انتخاب آثار برگزیده به انجمن صنفی روزنامه‌نگاران واگذار گردید. هر چند نفس واگذاری انتخاب‌ آثار برگزیده مطبوعاتی به یک تشکل صنفی امری قابل تقدیر است اما به نظر می‌رسد در این دوره عدم سیاست‌گذاری مناسب و نیز عدم توجیه هیأت داوران سبب شد فرهنگ ایثار؛ دفاع مقدس و نیز نویسندگان این وادی به فراموشی سپرده شود. البته نباید از نظر دور داشت که علی‌رغم این شرایط نویسندگان و هنرمندان عرصه دفاع مقدس از جمله هدایت‌الله بهبودی در سایر گرایش‌ها موفقیت مالی کسب نمودند.

در ششمین جشنواره (1378) نیز علی‌رغم عدم شرکت برخی از نشریات در این دوره کورش پارسانژاد در گرایش طراحی روی جلد جزو برگزیدگان بود. آثار دفاع مقدس، در هفتمین جشنواره مطبوعات (1379) نیز به عنوان گرایش مستقل مورد بررسی قرار نگرفت. در این دوره برای اولین بار کار داوری آثار به دلیل عدم برپایی جشنواره مطبوعات و توقیف موقت شماری از روزنامه‌ها و نشریات با سه ماه تأخیر در 17 مرداد ـ روز خبرنگار ـ برگزار شد. در این دوره هم مانند سال قبل کورش پارسانژاد در دو گرایش طراحی و گرافیک و نیز صفحه‌آرایی توانست به ترتیب به عنوان نفر اول و دوم گرایش‌های یاد شده انتخاب شود.

عدم انتخاب دفاع مقدس به عنوان یکی از گرایش‌های اصلی و حتی جنبی جشنواره مطبوعات در دوره‌های بعدی نیز تکرار شد. آنچه باید در این خصوص مورد توجه متولیان برگزاری نمایشگاه و جشنواره مطبوعات قرار گیرد در نظر داشتن هدف اولیه از برگزاری جشنواره مطبوعات است. بی‌تردید هنگامی که سیاست‌هایی نظیر ارتقای سطح تولیدات مطبوعات کشور، تبادل تجربه و تقویت جایگاه مطبوعات در کشور و نیز قدردانی و ارج نهادن به تلاش اصحاب مطبوعات به عنوان مهم‌ترین محورها و اهداف برگزاری جشنواره مطبوعات ذکر می‌شود، باید این اهداف را برای مهم‌ترین و سرنوشت‌سازترین مقطع از حیات سیاسی ـ فرهنگی نظام جمهوری اسلامی یعنی دفاع مقدس در نظر گرفت. 

l  مشکل کجاست مطبوعات یا دست‌اندرکاران

اینکه دفاع مقدس از پنجمین دوره جشنواره مطبوعات به بعد کنار گذاشته می‌شود و یا تحریم جشنواره ششم توسط برخی نشریات و حتی عدم انتخاب آثار تأثیرگذار این فرهنگ در سایر گرایش‌ها معلول چه شرایطی است به دو شکل عنوان می‌شود. گروهی اعتقاد دارند به دلیل کاهش تعداد آثار این حوزه و نیز ضعف تکنیکی آثار از گنجاندن این گرایش در بخش مسابقه صرف‌نظر شده است. که به این ترتیب مشکل اصلی در حقیقت ضعف عملکرد هنرمندان و اصحاب قلم وادی دفاع مقدس تلقی می‌شود.

اما برخی دیگر عدم حضور فرهنگ ایثار در بخش مسابقه آثار مطبوعاتی را توجیه نبودن هنرمندان و دست‌اندرکاران جشنواره می‌دانند. همانطور که پیشتر اشاره شد ارتقای سطح تولیدات مطبوعاتی یکی از اهداف اصلی برگزاری جشنواره مطبوعات بوده و هست. به این ترتیب یکی از راه‌های صیانت از فرهنگ ایثارگری (با کمک این جشنواره) تقدیر از نویسندگان و خبرنگاران این حوزه خواهد بود.

شاید یکی از دلایل عدم توجه به دفاع مقدس توسط نویسندگان و دست‌اندرکاران را بتوان فاصله گرفتن از این حادثه دانست. اما آیا دور شدن از این مقطع سرنوشت‌ساز می‌تواند دلیلی قانع‌کننده برای عدم پرداختن به آن باشد. حمیدرضا شکارسری در این باره می‌نویسد: هر چه از پدیده‌ای فاصله بیشتری می‌گیریم،آن را درست‌تر می‌بینیم و فرصت و امکان بیشتری برای تأمل و تفکر پیرامون آن می‌یابیم و نسبت به تأثیرات احتمالی هیجانات حسی، عاطفی ناشری از آن مصونیت بیشتری پیدا می‌کنیم. از سوی دیگر این امکان را می‌یابیم که از زوایای مختلف به آن نگاه کنیم و به کشف‌های تازه‌ای نایل گردیم».(۱) 

در همین ارتباط هدایت الله بهبودی که خود در چندین دوره جشنواره مطبوعات برگزیده بخش دفاع مقدس بوده با اشاره به اهمیت ادامه فعالیت نویسندگان این عرصه یادآور می‌شود که فرهنگ پایداری (ادب و هنر برآمده از انقلاب و دفاع هشت ساله) پس از گذشت دو دهه به دوره بلوغ خود رسیده است. وی می‌افزاید: «پانزده سال فاصله از پایان جنگ، زمان مناسبی است که قلم زنان این حوزه ادبی، به دور از شعور و هیجان طبیعی گذشته، دست به بازآفرینی آن رویداد بزرگ بزنند. در چنین مرحله‌ای نویسنده بیشتر با تکیه بر رابطه علت و معلولی خاطره داستان و نشر می‌آفریند. دخالت جدی این رابطه متنی به دست می‌دهد که تفاوت‌های آشکاری با دوره پیش از خود دارد».(۲)

با توجه به نقطه‌نظرات اصحاب قلم و نیز با نگاهی به آثار ارایه شده در این حوزه می‌توان گفت اکنون و در شرایطی که از آغاز دفاع مقدس بیش از دو دهه گذشته است. آثار حوزه ادب پایداری به مرز پختگی خود رسیده‌اند چاپ و انتشار ماهنامه‌ها و فصلنامه‌های تخصصی از جمله کمان، فرهنگ پایداری، فکه، شاهد، یاد ماندگار، پاسدار اسلام وحتی ضمیمه‌های جذابی از روزنامه‌ها نظیر ویژه‌نامه سرو روزنامه جوان و چندین و چند نشریه دیگر حاکی از فراوانی آثار این حوزه دارد. در چنین شرایطی که هم از لحاظ تعدد آثار و هم از جهت غنای تکنیکی مطالب فرهنگ دفاع مقدس شاهد ارتقا و افزایش محصولات این حوزه می‌باشد به نظر می‌رسد تقدیر از دلسوزان این فرهنگ حداقل کار ممکن باشد.

 l  قدردانی از نویسنده؛ قدردانی از فرهنگ

دفاع مقدس ما از آن جمله حوادث و پدیده‌هایی است که قدرت فرهنگ‌سازی دارد. فرهنگ پایداری که با شکل‌گیری انقلاب اسلامی آغاز شد و در دفاع مقدس هشت ساله ملت ایران رشد یافت اکنون می‌تواند به عنوان عرصه‌ای انسان‌ساز در مقابل تهاجم فرهنگی دشمن عمل نماید. بدون تردید تنها چاره رهایی جوانان این مرز و بوم از خود باختگی در مقابل هجمه همه‌جانبه و ضدفرهنگی استکبار؛ ترویج فرهنگ ایثارگری و شهادت‌طلبی خواهد بود. در همین ارتباط روزنامه‌نگاران و نویسندگان مطبوعات می‌توانند به عنوان سرداران فرهنگی این جبهه تمام تلاش خود را معطوف روایت این حادثه بزرگ نمایند. مرتضی سرهنگی که سال‌هاست در واحد ادبیات مقاومت حوزه هنری به تدوین خاطرات جنگ پرداخته است. در این باره می‌گوید: «جنگ حادثه بزرگی است. ما این حادثه را می‌بایست ببینیم و درباره‌اش بخوانیم. ما باید بدانیم که چه بر سر این مملکت در زمان جنگ گذشته است. بدانیم، نسبت به آنچه که داریم وفادار خواهیم ماند. به آنچه که در این مملکت هست وفادار خواهیم بود، قدر آنچه را که در این مملکت باقی مانده خواهیم دانست».(۳)

به نظر می‌رسد با توجه به آنچه گفته شد بهترین و اصولی‌ترین شیوه جهت حفظ دستاوردهای فرهنگ دفاع مقدس تقدیر از نویسندگان این حوزه خواهد بود چرا که تقدیر از نویسندگان فرهنگ ایثار در حقیقت و ارج نهادن به فرهنگ ایثار و شهادت است. بدون شک فرهنگ ایثار و پایدرای حضوری همیشگی در رگ  و ریشه مردمان این سرزمین دارد و این حضور همیشگی بایستی در تمامی رخدادهای فرهنگی نظام اسلامی ما وجود داشته باشد.


(۱)- فرهنگ پایداری شماره 2

(۲) - کمان شماره 167

(۳) - بخشی از سخنرانی مرتضی سرهنگی در کنگره ادبیات شهادت