روزنامه نگار

آموزش روزنامه نگاری و یادداشت های یک روزنامه نگار

 
سی سالگی عزیز(4)مردم شهر همه شاعر بودند
ساعت ٦:۱٠ ‎ق.ظ روز شنبه ۱٢ بهمن ۱۳۸٧  

نگاهی به شعار های مردم در جریان انقلاب اسلامی

به سی سالگی انقلاب رسیده ایم ، انقلابی که هیچ شباهتی با سایر جنبش های هم عصر خود ندارد. این انقلاب  یک خیزش اجتماعی و  مردمی بود که  با رهبری یک روحانی دینی صورت گرفت. تغییر رفتارو نگرش جامعه ایرانی در جریان انقلاب اسلامی  در تمامی  مسائل نظیر همیاری و هماهنگی  آنها در  نحوه مبارزه و یا نوع برخودشان با مشکلات ناشی از ایجاد یک نظام جدید سیاسی پدیدار است.
بدون شک شعار های انقلاب خود شاهدی بر فرهنگی بودن آن  و نیز نشانه هایی از شخصیت اجتماعی مردم انقلابی ایران است . با نگاهی به شعار های مردم در جریان مبارزه علیه طاغوت به مواردی از تهدید، شاعری ،  شوخ طبعی و نیز آینده نگری مردم برخورد می کنیم . هر چند بررسی شعار های انقلابی -که اغلب به شعر پهلو می زند- از عهده این قلم خارج است ، اما به منظور ماندگاری این شعار ها و نیز یادآوری آن روز ها تلاش می کنم  یک بررسی اجمالی و کوتاه به این شعار ها را روی وبلاگم بگذارم.

****
نگاهی به  تمامی شعار های انقلاب نشان می دهد که  اغلب آنها به قول دکتر علی شریعتی «شعار های برخواسته از شعور است نه شور ». بی تردید مردمی که بهترین و مناسب ترین کلمات را برای ادای خواسته خود انتخاب می کنند ، کسانی نیستند که بر اساس یک شور خالی از شعور به این فریاد ها برسند.
هر چند برخی از این شعار ها بلافاصله و در کمترین زمان پس از هر اتفاق ساخته می شد ، اما نوعی پختگی و درایت در تمام آنها مشاهده می شود. برای مثل وقتی در 17 شهریور سربازان بسوی مردم بی دفاع آتش گشودند مردم بلافصله خطاب به فرزندان این مرز و بودم که آلت دست بیگانه شده بودند فریاد زدندکه «برادر ارتشی ، چرا برادر کُشی ؟» و شاید همین فریاد برخواسته از سر تفکر بود که اکثر ارتشیان را با مردم همراه کرد تا جایی که مردم و ارتش قربان صدقه هم می رفتند.«ملت فدای ارتش ، ارتش فدای ملت» یک از همین نمونه های قربان صدقه رفتن بود.
در ادامه به دسته بندی شعار های  انقلابی می پردازم. هر چند که این دسته بندی ها خیلی شتاب زده انجام شده اما تصور می کنم می تواند تا اندازه ای ترسیم کننده فضای اجتماعی آن دوران باشد.

1- شعار های خصمانه و تهدید آمیز:
برخی شعار های دوران مبارزه خصمانه و از روی خشم و تنفر بود . اغلب این شعار ها با  کلمه «مرگ »آغاز می شد. برخی از آنها بعد از یک کشتار مردم بی گناه توسط  رژیم شدت می گرفت.
شعار ها  تهدید آمیز بیشتر در زمانهای نزدیک به پیروزی انقلاب و عمدتا در روز های قبل از ورود حضرت امام خمینی به ایران از سوی مردم سر داده می شد. برخی از این تهدید ها را با هم زمزمه کنیم :

• مرگ بر شاه
• بگو مرگ بر شاه
• مرگ بر سه مفسدین : کارتر و سادات و بگین
• مرگر بر آمریکا
• می کشم می کشم آنکه برادرم کشت
• کاخ نیاوران را به خاک و خون می کشیم  _ قسم به خون شهدا شاه تو را می کشیم
• بی نفتی و بی برقی می کشیم _ قسم به خون شهدا شاه تو را می کشیم
• وای به حالت بختیار  - اگر امام فردا نیاد
• وای به حالت بختیار-   اگر خمینی دیر بیاد
• اگر امام فردا نیاد   -   مسلسل ها بیرون میاد
• اگر امام فردا نیاد  -    مسلسل ها در میاد
• وای اگر خمینی حکم جهادم دهد -  ارتش دنیا نتواند که جوابم دهد



 2- شعر و شعار
دسته ای از شعار های دوران انقلاب به شعر نزدیک می شدند و این خود از نکات جالب توجه و برجسته انقلاب اسلامی ایران است که می تواند نمایانگر بعد فرهنگی انقلاب باشد . برخی از این شعر های شعاری عبارتند از :

 در بهار آزادی -  جای شهدا خالی
• دیو چو بیرون رود-    فرشته درآید
• کابینه بختیار یک حیله جدید است -  برنامه خمینی بر چیدن یزید است
• از خون جوانان وطن لاله دمیده
• نصر و من الله و فتح و قریب -  مرگ بر این سلطنت مردم فریب
• حسین .... انقلاب است -  خمینی یاور مستضعفان است
• ارتش برادر ماست _ خمینی رهبر ماست
• شب تاریک ملت روز گردد-   خمینی عاقبت پیروز گردد
• ایران کشور ماست  -   خمینی رهبر ماست
• تا شاه کفن نشود _ این وطن وطن نشود

3- شعار یک  ترانه عمومی
گاهی اوقات تظاهرات کنندگان  به یک  گروه کر و  ارکستر تبدیل  می شدند. در این مواقع  زن و مرد با هم یک شعار را بصورت ترانه ای عمومی اجرا می کردند. این شعار ها اغلب در میان دانشجویان فراگیر می شد و سپس مردم عادی نیز با آنان همراهی می کردند.

• نابود باد سلسه ی پهلوی-    که می کند نوکری اجنبی ...........
• زیر بار ستم نمی کنیم زندگی   ............
• ای شاه خائن آوره گشتی  - کشتی جوانان وطن ........
• پیروی می کنیم حکومت علی را - سرنگون می کنیم رژیم پهلوی را
•  الله اکبر ، الله اکبر  - تاخون مظلومان بجوش است -  آوای عاشورا به جوش است- نصر اسلام در جهاد است - ....

 4- شعار ها و ترسیم ویژه گیهای نظام آینده
در  گرماگرم پیروزی انقلاب دسته ای از شعار ها به ترسیم نظام آینده می پرداختند. این دسته از شعار ها همانند بیانیه های رسمی ، کوتاه ، کوبنده و قابل فهم بود. در واقع مردم  انقلابی،  قبل از پیروزی در حال نوشتن قانون اساسی خود بودند.

• حزب فقط حزب الله   -رهبر فقط روح الله
• استقلال ،آزادی ،جمهوری اسلامی
• این است شعار ملی:    خدا، قرآن ، خمینی
• نه شرقی ، نه غربی ، جمهوری اسلامی
• در بهار آزادی جای شهدا خالی

5- طنز و  شوخی در شعار ها ی انقلابی

مردم ایران اصولا افرادی شوخ طبع هستند و این صفت مردمی  در هنگام انقلاب نیز بروز و شهود ویژه ای داشت.عکس العمل های مردم در مقابل حرف ها و تصمیم های بی فایده و ابلهانه برخی دست اندرکاران رژیم جالب توجه بود.
برای مثال وقتی تیمسار ازهاری نخست وزیر نظامی شاه در میان خبرنگاران گفت« الله اکبر » های نیمه شب تهران از روی نوار در پشت بام ها پخش می شود ، روز بعد مردم به خیابان ها ریختند و پی در پی شعار می دادند که :

ازهای بیچاره ای سگ چهار ستاره ، بازم بگو نواره ، نوار که پا نداره

شاید همین شوخ طبعی مردم و لحن کنایه آمیز آنها بود که سبب شد شاه او را عزل کند.
در جایی دیگر و همزمان با تعویض پی در پی نخست وزیران دربار ، مردم با رندی خاصی بانگ برآوردند که :

ما می گیم شاه نمی خوایم - نخست وزیر عوض می شه
ما می گیم خر نمی خوایم - پالون خر عوض می شه
 نه شاه می خوایم نه شاپور - لعنت به هرچه مزدور

و یا در جای دیگر خطاب به شاهپور بختیار که عنوان می کرد تمام تصمیم های مملکت را به تنهایی می گیرد و در صورت لزوم شاه را هم به ایران خوهد آورد می گفتند:

بختیار !بختیار ! نوکر بی اختیار

کودکان و نوجوانان نیز با همان لحن کودکانه خود در این فستیوال شعار شرکت می کردند . هر چند برخی از شعار های آنان محتوای بزرگسالان را نداشت اما شباهت های زیادی به آنها داشت.
به کوری چشم شاه-  زمستونم بهاره

شاه فراری شده - سوار گاری شده