روزنامه نگار

آموزش روزنامه نگاری و یادداشت های یک روزنامه نگار

 
انقلاب به روایت ضد انقلاب
ساعت ۸:٢٥ ‎ب.ظ روز شنبه ۱٦ آذر ۱۳۸٧  

درباره تاریخ شفاهی

اصطلاح Oral History تاریخ شفاهی  در حقیقت  روشی است که در آن  با استفاده از  ضبط روایت  های شفاهی به عنوان سندی برای روایت و تحلیل تاریخ در کنار اسناد مکتوب اصالت می‌دهد. سابقه این روش مطالعه تاریخ به دهه 1940م و   سال های نخستین بعد از جنگ جهانی دوم بر می گردد . دانشگاه کلمبیا در نیویورک برای نخستین بار در سال 1948 م  آغازگر تاریخ شفاهی به شیوة امروز بود  که در طرحی به ضبط خاطرات تعدادی  از شخصیت های سیاسی آمریکا پرداخت . در دهه 1970 میلادی، «جامعه بین المللی تاریخ شفاهی» (International Oral History Association) تأسیس شد

اولین طرح تاریخ شفاهی ایران

پس از پیروزی  انقلاب اسلامی و ایجاد ضرورت بررسی ریشه های انقلاب و پیامدهای آن شامل وقایع سیاسی چند دهه اخیر، اهمیت ابزار تاریخ شفاهی  برای ثبت و ضبط این ریشه ها بیش از پیش نمود پیدا کرد . ضرورت ثبت تاریخ شفاهی انقلاب اسلامی سبب شد واحد تاریخ شفاهی مراکزی مثل  حوزه هنری سازمان تبلیغات اسلامی ، سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران بنیاد تاریخ انقلاب اسلامی و  نیز گروه تاریخ شفاهی  موسسه مطالعات تاریخ معاصر ،و تاسیس گردد.

علاوه بر سازمان‌هایی که بعد از انقلاب به روش تاریخ شفاهی توجه نشان دادند، پروژه‌هایی هم در خارج از کشور برای مطالعه تاریخ این دوره شروع به کار کردند، که از جمله آن‌ها می‌توان به پروژه تاریخ شفاهی دانشگاه هاروارد به عنوان اولین طرح تاریخ شفاهی ایران اشاره کرد، که شباهت‌هایی با طرح تاریخ شفاهی انقلاب روسیه دارد.

این طرح  تاریخ شفاهی ایران عمدتاً گفتگو با سردمداران حکومت ایران در دوران پهلوی ها بود و با ضبط حدود 800 ساعت مصاحبه تاریخ شفاهی با استفاده از ضبط صوت به مدت 6 سال از سال 1360 تا 1366 شمسی به مدیریت حبیب لاجوردی در  دانشگاه هاروارد آمریکا به اجرا درآمد. در این  طرح از هر راوی به طور متوسط شش ساعت و نیم مصاحبه روی نوار ضبط صوت ضبط شده است.  هدف از اجرای طرح به گفته مدیران آن جمع آوری و حفظ خاطرات شخصی افرادی که در وقایع و تصمیم های مهم سیاسی ایران از دهه 1920 تا پایان دهه 1970 میلادی ( 1299 -  1349 شمسی )نقش عمده بازی  کرده اند بوده است . آنطور که در وب سایت این پروژه آمده تاکنون ۱۸ هزارصفحه  از حدود ۹۰۰ ساعت نوار ضبط شده گردآوری شده است. همچنین دو حامی آمریکایی و انگلیسی پروژه به ترتیب ۳۰۰ و ۸۰۰ هزار دلار به آن کمک کرده اند

 

.

پروژه تاریخ شفاهی ایران دانشگاه هاروارد را می توان  روایت ضد انقلاب از تاریخ انقلاب دانست . در هنگامی که موضوع تاریخ شفاهی و اهمیت آن برای خیلی از دست اندرکاران و  مسولان اسنادی و سیاسی ایران روشن نیست افراد درگیر این پروژه با ۱۳۴ نفر از سیاسیون قبل انقلاب گفتگو کرده اند.

آنچه باید برای محققین و دست اندرکاران و  مسولان اسنادی و سیاسی ایران  اهمیت  داشته باشد تلاش برای تبدیل این تهدید به یک فرصت طلایی است. چرا که قسمت اعظم اطلاعاتی که مصاحبه شوندگان در این پروژه داده اند می تواند مورد استفاده قرارگیرد . نکته دیگر اینکه تعداد زیادی از افرادی که با آنها مصاحبه شده در حال حاضر در قید حیات نیستند و کسب اطلاعات تازه از آنها غیر ممکن است.نگاهی به ارقام بودجه ای پروژه هم برای مسولان اسنادی و سیاسی ایران خالی از فایده نیست.

در یادداشتهای دیگر بخشی از این اطلاعات را روی وبلاگم می گذارم